حکومەتی هەرێمی كوردستان
THU, 23 NOV 2017 02:56 Erbil, GMT +3

بەرنامەی کابینەی هەشتەم




سەرۆک وەزيران لەکاتي سوێندخواردن بۆ دەستبەکاربووني

وتارى سەرۆک وەزیران نێچیرڤان بارزانى

له‌ ڕێوڕەسمی دەستبەکاربوونی كابینەی هەشتەمی حكومەتی هەرێمی کوردستان

 

 

به‌ڕێز سه‌رۆكى په‌رله‌مان،
به‌ڕێزان ئه‌ندامانى به‌ڕێزى په‌رله‌مانى كوردستان،
ئێواره‌تان باش..

ئه‌مڕۆ ئێمه‌ كابینه‌ی هه‌شتی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌ هه‌لومه‌رجێكی زۆر ناسكدا ڕاده‌گه‌یه‌نین. هه‌ر چۆن ساڵی 2003 پێویستیمان به‌ یه‌كده‌نگی و هاوكاری و هه‌ماهه‌نگی هه‌بوو بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندی و ده‌ستكه‌وته‌كانی هه‌رێمی كوردستان، له‌م ساته‌شدا كه‌ عێراق به‌ بارودۆخێكی سه‌ختدا تێپه‌ر ده‌بێت، هه‌مان بیركردنه‌وه‌ی ستراتیژیمان پێویسته‌ تا هیچ له‌و ده‌سكه‌وتانه‌ى كه‌ به‌ ده‌ستمان هێناوه‌، تا ژیانی هاووڵاتیان له‌  هه‌رێم و ناوچه‌ كوردستانییه‌كانى ده‌ره‌وه‌ى ئیدارى هه‌رێمى كوردستان بپارێزین، تا بڕیارمان له‌سه‌ر ئاستی به‌رپرسیاریه‌تیی مێژوودا بێت به‌رامبه‌ر به‌ خه‌ڵكی خۆشه‌ویستى كوردستان.

به‌ڕێزان،
كابینه‌ی هه‌شت كابینه‌ی هاوبه‌شی بنكه‌فراوانه‌ كه‌ گوزارشت له‌ خواستی هێز و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی ناو هه‌رێمی كوردستان ده‌كات. ئه‌م ئه‌ركه‌ وای ده‌خواست به‌ ئارامی و نه‌فه‌سدرێژی مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ پێكهێنانی ئه‌م كابینه‌یه‌ بكه‌ین بۆ ڕێكه‌وتن له‌سه‌ر بنه‌مای هاوبه‌شیی ڕاسته‌قینه‌ له‌سه‌ر ئاستی ئه‌رك و پێداویستییه‌كانی ژیانی سیاسیی ئێستای هه‌رێمى كوردستان.

زۆر سوپاسی هاووڵاتیانی هه‌رێمی كوردستان ده‌كه‌م بۆ خۆڕاگرییان ده‌رباری پرۆسه‌ی پێكێهنانی ئه‌م كابینه‌یه‌، به‌تایبه‌تیش پاش ئه‌وه‌ی حكوومه‌تی فیدراڵ له‌ به‌غدا مووچه‌ی هه‌رێمی بڕی. ئه‌م كاره‌ ناهه‌قه‌‌ و دژی ده‌ستوورییه‌، ژیانی خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستانی گه‌لێك سه‌خت كردووه‌، كاریگه‌ریی خراپی له‌سه‌ر ئابووریی هه‌رێم و وه‌به‌رهێنان ‌هه‌یه‌. ئێمه‌ هاوسۆز و هاوخه‌می گشت گرفتی هاووڵاتیانی هه‌رێمى كوردستانین.

له‌ چه‌ند ساڵی داهاتوودا خۆڕاگریی ئێستای خه‌ڵكی كوردستان وه‌ك قۆناغێكی نوێی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی زوڵم له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێت. ئێمه‌ بێ وچان هه‌وڵی چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م كێشانه‌ ده‌ده‌ین تا جارێكى تر تووشی قه‌یرانی سیاسی و دارایی نه‌بینه‌وه‌ له‌ هه‌رێمى كوردستان.

ئه‌م كابینه‌یه‌ هه‌وڵی ته‌واو ده‌دات بۆ به‌دامه‌زراوه‌كردنی حكوومه‌تێكی كارا و شه‌فاف. بنه‌مای هاووڵاتیبوون، جیاكردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات، ئاشتی و دادپه‌روه‌ریى كۆمه‌ڵایه‌تی، مافی مرۆڤ و به‌تایبه‌تى مافی ئافره‌ت و منداڵ، سه‌روه‌ریی یاسا و یه‌كسانی له‌ به‌رده‌میدا، دابینكردنی خۆشگوزه‌رانی، چاكسازیی هه‌مه‌لایه‌نه‌ و ڕاسته‌قینه‌، پاراستنی ژینگه‌ی كوردستان، دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ری گونجاو بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی هه‌موو جۆره‌ گه‌نده‌ڵییه‌ك له‌ داموده‌زگا و دامه‌زراوه‌كانی هه‌رێمى كوردستاندا.

هاووڵاتیبوون پره‌نسیپ و به‌ها و پێوه‌ری یه‌كه‌می كار و هه‌ڵسوكه‌وتی حكوومه‌ته له‌ دابینكردنی ماف و ده‌ستنیشانكردنی ئه‌رك و ڕه‌خساندنی ده‌رفه‌تى یه‌كسان و وه‌ك یه‌ك بۆ گشت دانیشتوانی هه‌رێمى كوردستان بێ جیاوازیی سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی و ئایینی. كابینه‌ی هه‌شت به‌ پشتبه‌ستن به‌ میكانیزمی سه‌روه‌ریی یاسا و به‌ دامه‌زراوه‌بوون كار ده‌كات بۆ لێكجیاكردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات و ئه‌رك و به‌رپرسیاریه‌تیی حكوومه‌ت له‌ كار و چالاكیی حزبی.

كابینه‌ی هه‌شت كابینه‌ی حكوومه‌تی هاوبه‌شه‌، پێكهاته‌كانی ئه‌م كابینه‌یه‌ هاوبه‌شی ڕاسته‌قینه‌ن له‌ حكوومه‌دا، چ له‌ هه‌ڵسوكه‌وتی به‌ڕێكردنی ئه‌ركی حكوومه‌ت و چ له‌ بڕیاردان و، چ له‌ ئه‌ستۆگرتنی به‌رپرسیاریه‌تیی به‌رامبه‌ر گشت ئه‌و بریارانه‌ى كه‌ ده‌درێت. حكوومه‌ت موڵكی هه‌موو تاكێكی كوردستانه‌ و كار بۆ خۆشگوزه‌رانی و ده‌سته‌به‌ركردنی خزمه‌تگوزاری و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ده‌كات.

هاوبه‌شان له‌م كابینه‌یه‌دا به‌ڵێنیان له‌ ئاستی به‌رپرسیاریه‌تی و توانای ئابووری و دارایی و كارگێڕیی ده‌سه‌ڵاتی حكوومه‌تدا ده‌بێت‌ و پێكه‌وه‌ به‌رپرس ده‌بن له‌ بڕیاره‌كانی. هیچ لایه‌نێك نابێته‌ ڕێگر له‌ جێبه‌جێكردن و پیاده‌كردنی بڕیاره‌كانی.
ئێمه‌ وه‌ك لایه‌نه‌ هاوبه‌شه‌كانی پێكهاته‌ی ئه‌م كابینه‌یه‌ به‌ ده‌نگ و متمانه‌ی هاووڵاتیان، حكومڕانیی ئه‌م هه‌رێمه‌ ده‌كه‌ین، به‌ ئیراده‌یه‌كی به‌هێزه‌وه‌ كار ده‌كه‌ین بۆ هێنانه‌دی ئه‌و به‌ڵێنانه‌ی به‌ هاووڵاتیانمان داوه‌ و خزمه‌تیان ده‌كه‌ین.

كاركردنی چه‌ند حیزبێكی جیاواز له‌ حكوومه‌تی هاوبه‌ش ده‌كه‌ینه‌ هۆكارێك بۆ پته‌وكردنی بنه‌مای دیموكراسی له‌ كوردستاندا. پێكه‌وه‌ژیانی ئاشتی، ڕێزگرتن له‌ جیاوازیی بیروبۆچوون و ئازادیی ڕۆژنامه‌گه‌ری و حوكمڕانى له‌ژێر چه‌تری كاری هاوبه‌ش، سنگفراوانیی گه‌لی كوردستان ده‌باته‌ ئاستێكی نوێ له‌ مێژووی سیاسیماندا.

ئێمه‌ ده‌بێت هه‌نگاوی گه‌وره‌ بنێین بۆ به‌دیهێنانی خه‌ونی نه‌وه‌ی پێش خۆمان بۆ كوردستانێكی ئارام و سه‌قامگیر له‌ سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتی خۆماڵیدا. ئێمه‌ به‌رپرسیارانه‌ داهاتووی خۆمان ده‌ستنیشان ده‌كه‌ین و هه‌نگاوی پێویستی بۆ ده‌هاوێژین.

به‌ڕێزان،
یه‌كێك له‌ ئه‌ركه‌كانی ئه‌م كابینه‌یه‌، گرتنه‌به‌ری سیاسه‌تی ئاشتیخوازانه‌ ده‌بێت بۆ چاره‌سه‌ر‌كردنی كێشه‌ چاره‌سه‌رنه‌كراوه‌كانی تا ئێستا و ئاینده‌ی هه‌رێم له‌گه‌ڵ حكوومه‌تی فیدڕاڵی عێراق، به‌تایبه‌تى كێشه‌ی ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ى هه‌رێم و جێبه‌جێكردنی ماده‌ی 140ی ده‌ستوور. هه‌وڵ ده‌ده‌ین پێكه‌وه‌، به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێم و په‌رله‌مانی كوردستان و به‌ هاوكاریی لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان، هه‌نگاوی ‌په‌له‌ بنێین بۆ دامه‌زراندنی ئه‌نجومه‌نێكی دانوستاندن بۆ ڕێكه‌وتنی سیاسیمان كه‌ گوزارشت له‌ ئیراده‌ی خه‌ڵكی كوردستان بكات.

كابینه‌ی هه‌شت زه‌مینه‌ی له‌بار ده‌ڕه‌خسێنی بۆ كاراكردنی ڕۆڵی چاودێریی په‌رله‌مان له‌سه‌ر كاری حكوومه‌ت. له‌ هه‌مان كاتدا ئێمه‌ داوای متمانه‌ و پاڵپشتیی په‌رله‌مان ده‌كه‌ین تا پێكه‌وه‌ خزه‌مه‌تی چاوه‌ڕوانكراوی هاووڵاتیانى هه‌رێمى كوردستان بكه‌ین. كابینه‌ی هه‌شت په‌یوه‌ندی و هاوكاری و هه‌ماهه‌نگیی به‌رده‌وام و پته‌وى له‌گه‌ڵ په‌رله‌مانی هه‌رێمی كوردستان و ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌ماندا ده‌بێت.

هه‌رێمی كوردستان ناوچه‌یه‌كی تا ڕاده‌یه‌ك ده‌وڵه‌مه‌نده،‌ بۆیه‌ ئامانجمان به‌دیهێنانی به‌رده‌وام و جۆراوجۆركردنی سه‌رچاوه‌كانی داهات و خۆنه‌به‌ستنه‌وه‌‌ به‌ تاكه‌ سێكته‌ری نه‌وته‌ له‌م هه‌رێمه‌دا. كار ده‌كه‌ین بۆ گه‌شه‌پێدانی كه‌رتی كشتوكاڵ و پشه‌سازی و بازرگانی و خزمه‌تگوزاری و كه‌مكردنه‌وه‌ی جیاوازیی هه‌لومه‌رجی ژیانی گوند و شار.

به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی خزمه‌تگوزارییه‌ سه‌ركییه‌كانی كار و ئاو و كاره‌با و ڕێگاوبان كه‌ گونجاو بێت له‌گه‌ڵ گه‌شه‌ی ئابووریی به‌رچاوی كوردستان و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی بژێوی تاك و په‌ره‌سه‌ندنی وه‌به‌رهێنانی خۆماڵی و بیانی له ‌ڕێی به‌گه‌ڕخستنی ته‌واوی توانا و سه‌رمایه‌ی ماددی و مرۆیی له‌ هه‌رێمى كوردستان. له‌م بواره‌دا ده‌بێت ئێمه‌ چالاكانه‌ كار بكه‌ین بۆ جێبه‌جێكردن و چه‌سپاندنی لامه‌ركه‌زی، جیاكردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كان، ڕێككه‌وتن له‌سه‌ر هه‌مواركردنی ئه‌و یاسایانه‌ی ڕه‌هه‌ندی نیشتیمانییان هه‌یه‌ له‌ وڵاته‌كه‌ماندا.

گرنگی ده‌ده‌ین به‌ كه‌رتی پیشه‌سازی و گه‌شتوگوزار. پشتگیریی كه‌رتی تایبه‌ت ده‌كه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی ڕۆڵی خۆی ببینن له‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ و گه‌شه‌ی ئابوورى له‌ هه‌رێمى كوردستاندا. په‌ره‌ ده‌ده‌ین به‌ سیاسه‌تی وه‌به‌رهێنان له‌ كوردستان به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ گونجاو بێت له‌گه‌ڵ گه‌شه‌ی ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تیی قۆناخی داهاتووی كوردستان.

له‌ به‌رنامه‌ی كابینه‌ی هه‌شتدا به‌رده‌وام ده‌بین له‌سه‌ر چاكسازیی سیسته‌می په‌روه‌رده‌ و خوێندنی باڵا و فێركردن به‌ دابینكردنی پێداویستییه‌كانیان و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی زانستیی مامۆستایان. بایه‌خ ده‌ده‌ین به‌ توێژینه‌وه‌ی زانستی و‌ خوێندنی پێشه‌یی به‌مه‌به‌ستی فه‌راهه‌مكردنی ده‌ستی كاری كارامه‌ و به‌توانا بۆ بازاڕی كار و كه‌مكردنه‌وه‌ی ڕێژه‌ی نه‌خوێنده‌واری له‌ هه‌رێمدا.

هه‌روه‌ها له‌ كه‌رتی ته‌ندروستیشدا كار ده‌كه‌ین بۆ په‌یڕه‌وكردنی سیسته‌می ته‌ندروستیی پێشكه‌وتوو و جیاكردنه‌وه‌ی كه‌رتی گشتی و تایبه‌ت له‌ خزمه‌تگوزارییه‌كانی ته‌ندروستیدا. كابینه‌ی هه‌شت ئاوڕى زیاتر له‌ ژیان و گوزه‌رانی كه‌سوكاری شه‌هیدان و قوربانیانی ئه‌نفال و كیمیاباران و زیندانیانی سیاسی ده‌داته‌وه‌، كار ده‌كه‌ین بۆ باشتركردنی ژیان و گوزه‌رانیان. كار ده‌كه‌ین بۆ ڕێكخستنه‌وه‌ی به‌رنامه‌ی نیشته‌جێبوون به‌ شێوازێكی هاوچه‌رخ و چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ی نیشته‌جێبوون به‌تایبه‌تی بۆ چین و توێژه‌ كه‌مده‌رامه‌ته‌كان.

ئێمه‌‌ شانازی به‌م بارودۆخه‌ ئارام و ئاسایشه‌ ده‌كه‌ین كه‌ له‌ جه‌رگه‌ی ناوچه‌یه‌كی پڕ توندوتیژی و شه‌ڕ و تیرۆر و تۆقاندندا به‌ هیممه‌ت و وریایی و كاری دڵسۆزانه‌ی هێزی پشمه‌رگه‌ و پۆلیس و ئاسایش بۆ هه‌موو خه‌ڵكی كوردستان ده‌سته‌به‌ر كراوه‌. له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌ حكوومه‌تی هه‌رێم كار ده‌كات بۆ باشتركردنی ژیان و گوزه‌رانی هێزه‌ چه‌كداره‌كانی هه‌رێم و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاست و توانا و لێهاتووییان، به‌نیشتمانیكردنیان ئه‌ركی گرنگی ئه‌م كابینه‌یه‌ ده‌بێت.

كابینه‌ی هه‌شت هه‌وڵ ده‌دات به‌ ڕێكاری یاسایی چاو به‌ سیسته‌می خانه‌نشینی و مووچه‌دا بخشێنێته‌وه‌، به‌ جۆرێك كه‌ هاووڵاتیان به‌ شێوه‌یه‌كی دادپه‌روه‌رانه‌ لێی سوودمه‌ند بن. هاوبه‌شان له‌م كابینه‌یدا كار ده‌كه‌ن بۆ دروستكردنی سندووقی كوردستان بۆ داهاتی نه‌وت و دامه‌زراندنی كۆمپانیای نه‌وتی هه‌رێم وه‌ك له‌ یاسای ژماره‌ (22)ی 2007ی تایبه‌ت به‌ نه‌وت و گازی هه‌رێمدا هاتووه‌.

كابینه‌ی هه‌شت به‌رده‌وام ده‌بێت له‌ په‌ره‌پێدان و هاوكاری و هاندانی كه‌رتی تایبه‌تی ناوخۆ و ڕه‌خساندنی هه‌لومه‌رجی گونجاو بۆ كۆمپانیا و سه‌رمایه‌گوزارانی ده‌ره‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی فه‌راهه‌مكردنی ده‌رفه‌تى كار و كه‌مكردنه‌وه‌ی ڕێژه‌ی بێكاری، به‌تایبه‌تى له‌ ناو چینی گه‌نج و ده‌رچووی په‌یمانگه‌ و زانكۆكاندا، به‌ گرتنه‌به‌ری سیاسه‌تی كارپێكردنی سه‌رده‌میانه‌ و ڕێگرتن له‌ پاوانكاریی بازاڕ و كۆمپانیا و پڕۆژه‌ی وه‌به‌رهێنان.

به‌ڕێزان،
ئه‌وه‌ی لێره‌دا ئاماژه‌م پێ كرد، هێڵه‌ گشتییه‌كانی كارنامه‌ی حكوومه‌تی هاوبه‌شه‌، ورده‌كاریی ئه‌م كارنامه‌یه‌ ده‌بێته‌ پلان و پڕۆژه‌ و پڕۆگرامی سیاسه‌تگوزاریی گشتیی حكوومه‌ت و له‌ كار و به‌رنامه‌ی وه‌زاره‌ته‌كاندا به‌ ته‌واوه‌تى هه‌وڵ ده‌ده‌ین ڕه‌نگ ده‌داته‌وه‌.

له‌ كۆتاییدا پیاده‌كردن و سه‌ركه‌وتنی پرۆگرامی حكوومه‌ت، سه‌ركه‌وتنی هاووڵاتیی خۆڕاگر و ناخۆشیدیده‌ی كوردستانه‌. خزمه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری، سه‌رفرازیی حكوومه‌ت ده‌بێت. دانیشتوانی كوردستان شایسته‌ی ئاینده‌یه‌كی گه‌شترن، شایسته‌ی ئازادی، سه‌ربه‌ستی و دیموكراسیی پته‌وترن. به‌ پشتیوانیی هێزی ئاسایش و پێشمه‌رگه‌ و پۆلیس و هاووڵاتیان، ده‌توانین ئه‌نجامی باشتر به ‌ده‌ست بهێنین، خه‌ونی گه‌وره‌تر بهێنینه‌ دى.

جارێكی دیكه‌ش زۆر سوپاستان ده‌كه‌م.